Synagoga �ydowska
w Strzy�owie
(obiekt zabytkowy - XVIII w.)


       Zosta�a wzniesiona po po�udniowej stronie cmentarza �ydowskiego jako budowla z kamienia i ceg�y na rzucie prostok�ta w czwartej �wierci XVIII w., pokryta czterospadowym dachem, styl p�nobarokowy - polichromia rokokowa. Przybud�wka pokryta tr�jspadowym dachem stanowi�a schody wej�ciowe dla kobiet do sali na pi�trze, sk�d przez szerok� arkad� mia�y widok do �wi�tyni. �yd�wki bowiem nie mia�y prawa bezpo�redniego wst�pu do synagogi. Do 1939 r. synagoga s�u�y�a �ydom jako dom modlitwy.
       W czasie okupacji hitlerowskiej �ydzi ze Strzy�owa zostali wywiezieni do getta w Rzeszowie, po z�o�eniu trzykrotnie okupu (futra, kosztowno�ci, pieni�dze), a potem do obozu koncentracyjnego w Be��cu, gdzie zamordowano ich w komorach gazowych. Niemcy urz�dzili w synagodze magazyny gospodarcze, a na jej podw�rzu warsztaty naprawcze samochod�w. Takie u�ytkowanie utrzymano r�wnie� po wojnie do 1964 r. - by� tu magazyn nawoz�w sztucznych i sprzeda� paliw p�ynnych, co zniszczy�o pi�kn� polichromi� synagogi, kt�rej fragment ogl�damy dzi� tylko w tzw. bimie.
       Wst�pny projekt adaptacji tego obiektu przewidywa� w 1961 r. uruchomienie tu kawiarni i zak�adu gastronomicznego, ale na szcz�cie nie dosz�o do profanacji tej �wi�tyni, ten projekt upad�, a synagog� wyremontowano i zaadoptowano ze �rodk�w finansowych na kultur� w latach 1964-1966, wg. projektu in�. Czes�awa Bia�ego na Bibliotek� Miejsk� w Strzy�owie. Sal� modlitw podzielono p�yt� na dwie kondygnacje (st�d na pi�trze czytelnia z doj�ciem wewn�trznymi schodami), parter za� podzielono na mniejsze pomieszczenia, zainstalowano urz�dzenia c.o. i wod-kan.
       Zachowano bry�� zewn�trzn� budowli, prostok�tne okna zamkni�te �ukiem odcinkowym, drewniane drzwi klepkowe, �wiekowane wej�ciowe do �wi�tyni oraz na pi�trze do sali kobiet (tzw. babi�ca). Wewn�trzne �ciany �wi�tyni maj� profilowany gzyms i s� rozcz�onkowane pilastrami. Wszystkie pomieszczenia s� sklepione �eglasto na gurtach. W miejscu dawnego Aron Hakodeszu (miejsca gdzie by�a szafa do przechowywania TORY - r�cznie przepisanego Pi�cioksi�gu) jest obecnie nowe okno.
       Po�rodku sali modlitw znajduje si� tzw. bima z czterema pot�nymi filarami, sklepiona �eglasto. Rokokowa XVIII-wieczna polichromia sali modlitw by�a przemalowana oko�o 1928 r. Po wojnie zosta�a zamalowana na bia�o ca�kowicie (za wyj�tkiem bimy, czyli miejsca gdzie by�o podwy�szenie z pulpitem na kt�rym umieszczano TOR� - Pismo �wi�te, kt�rego fragmenty czyta� Rabin w czasie nabo�e�stwa w synagodze) gdy� wg. ekspertyzy fachowca by�a ona bardzo zniszczona niew�a�ciwym u�ytkowaniem obiektu, a koszt jej renowacji by� bardzo wysoki, na co nie sta� by�o inwestora.
       Polichromia zachowana w bimie jest z XIX w. i by�a konserwowana w latach 1966-67 przez artyst�w konserwator�w; pani� Sabin� Koz�owsk� i pana Bogus�awa Balosa. Sk�ada si� ona z ornament�w ro�linnych i przedstawia w�a LEWIATANA. Nazwa �aci�ska wzi�ta z hebrajskiego - jest to ogromnych rozmiar�w potw�r morski, wspomniany kilkakrotnie w Biblii. W pismach talmudycznych przedstawiony jest w postaci ogromnej ryby, kt�ra stanowi� b�dzie uczt� sprawiedliwych po przyj�ciu Mesjasza. Motyw tej opowie�ci o Lewiatanie zapo�yczony zosta� z mitologii starofenickiej.


Informacje zebra�
Adam Kluska