Podstaw± do organizacji sieci bibliotecznej w Polsce by³
Dekret Rz±du z 7 kwietnia 1946 r. o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi (Dz. U. nr 26 poz. 163).
Miejska Biblioteka Publiczna w Strzy¿owie zosta³a utworzona
16 stycznia 1949 r. (Akt Erekcyjny).
Biblioteka mie¶ci³a siê w kamienicy nr 143 w rynku, zajmowa³a pomieszczenie o powierzchni 39 m
2. Kierownikiem biblioteki zosta³a pani
Zofia Gocek, która pe³ni³a t± funkcjê do 4 pa¼dziernika 1954 r. tj. do powo³ania powiatu strzy¿owskiego. W tym samym roku powsta³a te¿
Gminna Biblioteka Publiczna w ¯arnowej, której kierownikiem zosta³ pan
Stanis³aw Siuta.
W pierwszych latach dzia³alno¶ci ksiêgozbiór biblioteki stanowi³o 736 woluminów, a na koniec grudnia 1949 roku zanotowano 597 czytelników, którym wypo¿yczono 10821 pozycji ksi±¿kowych.
Pierwsze dwa lata dzia³alno¶ci (1949-1951) biblioteka by³a czynna przez trzy dni w tygodniu, a od 1 lutego 1951 roku ju¿ codziennie z wyj±tkiem niedziel i ¶wi±t. Od roku 1950 za³o¿ono rejestr czytelników korzystaj±cych ze zbiorów bibliotecznych, gdy¿ obowi±zywa³o ju¿ sk³adanie miesiêcznych sprawozdañ do
Wydzia³u O¶wiaty Powiatowej Rady Narodowej.
Lata 1950-1954 w swojej dzia³alno¶ci bibliotecznej zapisuj± siê w historii nie tylko z jej podstawow± dzia³alno¶ci±, ale równie¿ licznymi konkursami dla czytelników i wystawami z okazji "Dni O¶wiaty Ksi±¿ki i Prasy". Wystawy te i konkursy sta³y siê imprezami cyklicznymi.
4 pa¼dziernika 1954 r.
miasto Strzy¿ów zosta³o mianowane miastem powiatowym. W sk³ad nowego powiatu strzy¿owskiego wesz³o 5 gmin: Frysztak, Wi¶niowa (z powiatu kro¶nieñskiego), Czudec, Niebylec i Strzy¿ów (z powiatu rzeszowskiego). Miejska Biblioteka Publiczna w Strzy¿owie zosta³a przemianowana na Powiatow± i Miejsk± Bibliotekê Publiczn±. Sieæ biblioteki powiatowej stanowi³o 5 bibliotek gminnych: Czudec, Frysztak, Niebylec, Wi¶niowa, ¯arnowa (dzia³aj±ce od 1949 r.) i PiMBP w Strzy¿owie oraz uzupe³niaj±ce tê sieæ 64 punkty biblioteczne.
Powiatow± i Miejsk± Bibliotekê Publiczn± przeniesiono do budynku dawnego "Soko³a", gdzie na I piêtrze przeznaczono na ten cel 2 sale o powierzchni 58 m
2. Zofia Gocek nie wyrazi³a zgody na objêcie funkcji kierownika (zostaj±c jako bibliotekarz) i stanowisko to pozosta³o bez obsady do 1955 r., kiedy funkcjê tê objê³a od 1 czerwca
Helena Olech - nauczycielka z zawodu i funkcjê tê pe³ni³a do roku 1972 (do przej¶cia na emeryturê). Gminn± Bibliotekê Publiczn± w ¯arnowej przeniesiono w 1955 r. do wsi Tropie, a kierownikiem jej zosta³
Józef Z³otek. Na koniec grudnia 1950 r. Biblioteka Miejska w Strzy¿owie liczy³a 981 woluminów i mia³a 736 czytelników, którym wypo¿yczono 11 586 ksi±¿ek.
W ci±gu omawianego okresu czasu systematycznie ros³a wielko¶æ ksiêgozbioru i rozwija³o siê czytelnictwo mimo trudnych politycznie czasów, by³ to przecie¿ tzw. okres stalinowski w PRL-u. Nale¿y jednak nadmieniæ, ¿e biblioteki w tym czasie mia³y stanowiæ wa¿ne ogniwo propagandy politycznej i ideologicznej, ale w praktyce ró¿nie z tym bywa³o. Biblioteki w tym czasie nie mia³y wp³ywu na zakup ksiêgozbioru, gdy¿ istnia³ system zakupu centralnego czyli bezpo¶rednio z produkcji wydawniczej, a ksi±¿ki zakupywane dla bibliotek przez pañstwo, by³y bezpo¶rednio przesy³ane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, ³±cznie z ich inwentarzem. Biblioteki zobowi±zane by³y rozwijaæ czytelnictwo tylko takich ksi±¿ek, które otrzymywa³y z centrali, czyli zatwierdzonych do upowszechniania przez cenzurê, zgodnie z ideologiczn± polityk± kulturaln± ówczesnego pañstwa. Warto nadmieniæ, ¿e w omawianym okresie oprócz bibliotek gminnych, punktów bibliotecznych i Biblioteki Miejskiej w Strzy¿owie istnia³y tak¿e 3 kina sta³e: w Strzy¿owie, Frysztaku i Czudcu, Wiejski Dom Kultury w Twierdzy oraz 5 ¶wietlic wiejskich. Ich zadaniem by³o tworzenie i upowszechnianie kultury w ramach ustalonej polityki kulturalnej pañstwa.
W grudniu 1955 r. opracowany zosta³ plan rozwoju sieci bibliotecznej powiatu. Istniej±ca ju¿ sieæ biblioteczna nie zaspokaja³a ju¿ ci±gle wzrastaj±cych potrzeb czytelniczych. Zgodnie z zaleceniami w³adz postanowiono organizowaæ (w miarê posiadanych ¶rodków finansowych) nowe placówki biblioteczne. W styczniu 1956 r. w miejsce dotychczasowych punktów bibliotecznych powsta³y biblioteki w Godowej, Lutczy, Pstr±gowej i Ró¿ance. W styczniu 1957 r. powsta³y kolejne biblioteki w Lubli, Po³omii, Wysokiej Strzy¿owskiej, a w styczniu 1958 r. w Gwo¼nicy Górnej, w kwietniu 1959 r. w Nowej Wsi. Z dniem 1 stycznia 1960 r. powsta³y biblioteki gromadzkie w Dobrzechowie, Arkuszowej i ¯yznowie. W styczniu 1961 r. zorganizowano kolejne: w Cieszynie, Gogo³owie i Grodzisku, a w 1966 w Koz³ówku. W kwietniu 1956 r. przyjêto do pracy na stanowisko instruktora
Emiliê Ryzak, a w maju odby³o siê pierwsze w Strzy¿owie spotkanie autorskie z pisarzem
Józefem Bieniarzem - w spotkaniu uczestniczy³o oko³o 100 osób zainteresowanych jego twórczo¶ci±.
Ksiêgozbiór biblioteczny zosta³ powiêkszony o zbiory przejête z bibliotek Zwi±zku GS "SCh". Bibliotekarze przyjmowani do pracy w powiêkszaj±cej siê sieci bibliotecznej byli szkoleni w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej. W 1957 r. biblioteka zakupi³a pierwszy projektor filmowy do prowadzenia pracy o¶wiatowej. Wprowadzono now± formê pracy z m³odym czytelnikiem, a by³y to wieczory bajek dla dzieci organizowane raz w miesi±cu w bibliotece powiatowej oraz we wszystkich bibliotekach gromadzkich. Nowo powsta³e biblioteki otrzymywa³y przygotowany przez pracowników PiMBP ksiêgozbiór wraz z katalogami.
W 1959 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Strzy¿owie, po przekwaterowaniu lokatorów, przekaza³o dla potrzeb biblioteki kolejne dwa pomieszczenia w budynku "Soko³a". Utworzono w nich czytelniê wyposa¿on± w ksiêgozbiór podrêczny i radio.
W 1960 r. biblioteka uzyska³a nastêpne pomieszczenie w budynku "Soko³a", które zajmowane by³o przez Klub Sportowy "Wis³ok".
W 1964 r. skomplikowa³a siê sytuacja lokalowa biblioteki. Decyzj± Prezydium Miejskiej Rady Narodowej budynek "Soko³a" zosta³ przekazany Wojewódzkiemu Zarz±dowi Kin w Rzeszowie, który zobowi±za³ siê do przeprowadzenia remontu kapitalnego obiektu i uruchomienia w nim kina sta³ego. Biblioteka zobowi±zana zosta³a do p³acenia czynszu miesiêcznego, a okres wypowiedzenia umowy o najem lokali wygasa³ z dniem 30 czerwca. Pro¶ba o przydzia³ nowego lokalu dla biblioteki skierowana do Prezydium MRN zosta³a za³atwiona negatywnie. Dlatego te¿ mimo rozpoczêcia remontu budynku "Soko³a" biblioteka pozostawa³a tam nadal (z wy³±czeniem czytelni). Z pomoc± przysz³o Ministerstwo Kultury i Sztuki, które decyzj± z dnia 5 czerwca 1964 r. przekaza³o dla biblioteki XVIII-wieczny budynek synagogi. Budynek wymaga³ jednak kapitalnego remontu i pieni±dze na ten cel przekaza³o Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Za³o¿enia projektowe przygotowa³a biblioteka i rozpocza³ siê remont synagogi. W grudniu 1964 r. Wojewódzki Zarz±d Kin zagrozi³ wstrzymaniem remontu obiektu "Soko³a" w zwi±zku z zagro¿eniem dla pracowników i czytelników biblioteki funkcjonuj±cej tam nadal. W zwi±zku z tym Prezydium MRN przydzieli³o na wypo¿yczalniê ksi±¿ek lokal o pow. 12 m
2 w swojej siedzibie w Rynku, a na biuro i pracownie pomieszczenie w budynku OSP przy ul. Daszyñskiego. By³o to najgorsze rozwi±zanie z punktu widzenia potrzeb biblioteki, spowodowa³o to przerwê w pracy do 1 marca 1965 r. Udostêpnienie dla czytelników tylko 1/3 ksiêgozbioru, resztê zmagazynowano w prywatnym domu
Jana Strycharza. Do koñca marca 1965 r. zosta³a wykonana i zatwierdzona dokumentacja techniczno-kosztorysowa remontu synagogi. Remont obiektu rozpoczê³a rzeszowska Rzemie¶lnicza Spó³dzielnia Zaopatrzenia i Zbytu. Rok 1965 by³ najtrudniejszym okresem w dzia³alno¶ci biblioteki - pomieszczenia ciasne, zimnie, ciemne zniechêca³y do pracy bibliotekarzy i odstrasza³y czytelników. Sprawnie prowadzone prace remontowe napawa³y jednak optymizmem.
W marcu 1966 r. po czê¶ciowym odbiorze technicznym trzech pomieszczeñ w synagodze, zezwolono przenie¶æ do nich ksiêgozbiór, ale wypo¿yczalnia nadal funkcjonowa³a w pomieszczeniu w Rynku. Pe³ny odbiór obiektu odby³ siê 20 kwietnia 1966 r., a od 23 kwietnia PiMBP przejê³a w u¿ytkowanie ca³y, piêknie odremontowany obiekt. Urz±dzanie biblioteki trwa³o do 12 maja. Budynek wzbudzi³ zainteresowanie mieszkañców i bibliotekarzy z s±siednich powiatów, którzy t³umnie go zwiedzali. W koñcu kwietnia odwiedzi³a bibliotekê
Maria Gutry - wizytator bibliotek z Departamentu Pracy Kulturalno-O¶wiatowej i Bibliotek Ministerstwa Kultury i Sztuki, a w maju wizytator
Franciszek Sedlaczek - projektant rozwi±zañ funkcjonalnych wnêtrz bibliotek oraz kilku dziennikarzy. Oficjalne otwarcie biblioteki w nowym obiekcie odby³o siê
14 maja 1966 r. z okazji Dnia Dzia³acza Kultury. Uczestniczyli w nim przedstawiciele w³adz wojewódzkich, powiatowych, pañstwowych, partyjnych i miejskich, liczni dzia³acze kultury i mieszkañcy miasta.
Po likwidacji powiatu w 1975 r. Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna zmieni³a swoj± nazwê na Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy (po krótkotrwa³ym istnieniu samodzielnej Miejskiej Biblioteki Publicznej i Gminnej Biblioteki Publicznej). Na zawê¿onym terenie dzia³ania kontynuowa³a nadal dzia³alno¶æ podstawow± (wypo¿yczanie, udostêpnianie na miejscu ksi±¿ek i czasopism, upowszechnianie czytelnictwa w swoim rejonie). Natomiast dzia³alno¶æ o¶wiatowo-kulturalno-wychowawcza zosta³a powiêkszona do 14-tu form: odczyty i prelekcje (które przybra³y formê Wszechnicy Kultury i Studium Wiedzy), sesje popularnonaukowe, spotkania z pisarzami i inne, dyskusje nad ksi±¿kami, przegl±dy nowo¶ci wydawniczych, wieczory literacko muzyczne, ró¿nego rodzaju konkursy, du¿e wystawy i wystawki ksi±¿kowe wg kalendarza imprez literackich (rocznicowych), wystawy z zakresu sztuki i inne, wieczory ba¶ni i bajek dla dzieci, wycieczki do bibliotek, lekcje biblioteczne i inne formy dzia³alno¶ci kulturalno-o¶wiatowej.
W roku 1990 BPGiM w Strzy¿owie znalaz³a siê w gestii i pod nadzorem samorz±du lokalnego, co diametralnie zmieni³o jej sytuacjê organizacyjn± i podporz±dkowanie. Rada Miejska w Strzy¿owie uchwali³a nowy statut BPGiM oraz rokrocznie uchwala bud¿et jako dotacjê dla instytucji kultury wykonuj±c w³asne zadania ustawowe. Nowa struktura organizacyjna BPGiM zosta³a zatwierdzona przez organ prowadz±cy tj. Burmistrza Gminy i Miasta Strzy¿ów w roku 2004.
Od roku 1967 z siedzib± w bibliotece dzia³a Towarzystwo Mi³o¶ników Ziemi Strzy¿owskiej w Strzy¿owie. Od roku 2004 w bibliotece dzia³a Towarzystwo Przyjació³ Sztuk Piêknych im. W³. Gduli w Strzy¿owie.
Na prze³omie lat pocz±wszy od pierwszego spotkania w roku 1956 r. do 2004 r. z pisarzem Józefem Bieniarzem BPGiM w Strzy¿owie zorganizowa³a wiele imprez zwi±zanych z dzia³alno¶ci± kulturalno-o¶wiatow± oraz do 2004 r. ok. 120 spotkañ autorskich z udzia³em miêdzy innymi:
- Józef Bieniarz
- Natalia Roleczek
- Jan ¯abiñski
- Pawe³ Jasienica
- Maria Kêdzierzyna
- Stanis³aw Strumph-Wojtkiewicz
- Julian Przybo¶
- Korol Gi¿ycki
- Wilhelm Mach
- Micha³ Rusinek
- Stanis³aw Grochowiak
- Bogdan Loebel
- Maria Gutry
- Wanda ¯ó³kiewska
- Ziemowit Fedecki
- Magda Szkopówna-Bartoszek
- Stanis³aw Kowalski
- Andrzej Szczypiorski
- Edward Kucharski
- Adam W³odek
- Gerard Górnicki
- Zbigniew Nienacki
- Daniel Olbrychski
- Stefania Grodzieñska
- J. Pietraszkiewicz
- Julian Kawalec
- Jerzy Ple¶niarowicz
- Marian Atlas
- Julian Wo¼niak
- Jerzy Sienkiewicz
|
- Ryszard Ziemba
- Marian Reniak
- Hanna O¿ogowska
- Roman Turek
- Stanis³aw Weiss
- Piotr ¯bikowski
- Wiktor Ostrowski
- p³k Szczê¶niak
- Eugeniusz F±fara
- Zbigniew Domino
- Zbigniew Krempf
- Maria Siedmiograj
- Franciszek Lipiñski
- Jan Grygiel
- Maria Pó³ziêæ-Nied¼wied¼
- Alojzy Markowicz
- Jan Maria Gisges
- Tadeusz Sokó³
- Gerard Kórnicki
- Andrzej ¯muda
- Zofia Machnik-Hamarneh
- Tadeusz Chró¶cielewski
- Miros³aw Ku¼niak
- dr. Piotr Kuncewicz
- p³k. Eugeniusz Banaszczyk
- Andrzej £okaj
- Czes³aw Sowa Paw³owski
- Wac³aw Sadkowski
- Ryszard K³y¶
- Kazimierz Bosek
|
- W³adys³aw Jarnicki
- Edward Bolec
- Henryk Bardijewski
- Roman Zembroniew
- Jan Koprowski
- Maria Markowska Rymar
- Aleksander Migo
- Roman Konieczkowski
- Adam Desowski
- Stanis³aw Dziedzic
- Krystyna Niepomucka
- Zbigniew Safian
- Alfons Filar
- Zbigniew To³oczyñski
- Anna Grodecka
- Kazimiera Rafalska
- Jerzy Pitera
- Marek Wiatr
- Franciszek ¦mieja
- Marek Pêkala
- El¿bieta Kensy
- Eugeniusz Wilusz
- Zdzis³awa Górska-Klekawka
- Maciej Zarêbski
- Anatol Diaczyñski-Polak
- Jan Tulik
- Andrzej Grabowski
- Irena Duchowska
- Kaya Cyganik
|
W roku 2004 na prze³omie maja/czerwca odby³o siê jubileuszowe spotkanie z rodakiem, pisarzem, HONOROWYM OBYWATELEM MIASTA STRZY¯OWA -
Gerardem Górnickim - "55-lecie dzia³alno¶ci Biblioteki Publicznej Gminy i Miasta 1949-2004".