Tegoroczne ferie zimowe rozpocz�li�my w Bibliotece Publicznej Gminy
i Miasta w Strzy�owie w sobot� 14 lutego Bajkowym Balem Karnawa�owym. W�r�d pi�knie przebranych uczestnik�w mogli�my dostrzec wiele postaci bajkowych. By�y ksi�niczki, wr�ki, czarodziejki, kwiatki, motylki, zwierz�tka oraz superbohaterowie. Porz�dku podczas zabawy strzeg�a nawet pani policjantka. Dzieci z du�ym entuzjazmem bra�y udzia� w przygotowanych dla nich atrakcjach. Wsp�lne zabawy i ta�ce dostarczy�y dzieciom oraz rodzicom mn�stwo rado�ci. Weso�a muzyka i karnawa�owa atmosfera sprawi�y, �e wszyscy bawili si� znakomicie. W doskona�ych nastrojach, na�adowani pozytywn� energi� rozpocz�li�my wi�c czas zimowego odpoczynku.

Cykliczne zaj�cia dla uczni�w w tym roku zosta�y zorganizowane pod has�em „Literacki biathlon”. Rozpocz�li�my je we wtorek 17 lutego. ��cz�c sportow� rywalizacj� z przekazaniem ciekawych wiadomo�ci przygotowali�my dla uczestnik�w szereg zada�, �amig��wek i zagadek. Prezentacja sport�w zimowych by�a inspiracj� do aktywnych konkurencji ruchowych, w kt�rych udzia� i wsp�praca w grupie sta�y si� wa�niejsze od samej wygranej.
Dla mi�o�nik�w prac artystycznych przygotowana zosta�a strefa kreatywna. Korzystaj�c ze swojej wyobra�ni mali arty�ci stworzyli obraz zimowego miasteczka wykorzystuj�c niebanalne materia�y. Powsta�y pi�kne, tw�rcze, pe�ne ciekawych detali prace. �roda w naszej bibliotece to dzie� pe�en emocji, zdrowej rywalizacji
i dobrej zabawy. Zwolennicy r�nego rodzaju gier byli w swoim �ywiole. Has�o „W �rody GRAmy” zach�ci�o dzieci do zmierzenia si� ze sob� zar�wno w grach planszowych jak te� wirtualnych. Rozgrywki podczas, kt�rych wa�ne jest logiczne my�lenie, wsp�praca i zdrowa rywalizacja przynios�y wiele rado�ci. Mi�o�nicy pi�ki no�nej mogli sprawdzi� swoje umiej�tno�ci w turniejach FIFA, w kt�rych zaci�ta gra trwa�a do ostatniej minuty. Sporym zainteresowaniem cieszy� si� r�wnie� tenis sto�owy. Dostarczy� on graj�cym spor� dawk� ruchu, �wietn� energi� i sportowe emocje. Dodatkow� atrakcj� by�y okulary VR, dzi�ki kt�rym uczestnicy mogli przenie�� si� do wirtualnego �wiata i prze�y� niesamowite przygody. Czwartek to kolejny dzie� zmaga� w ,,Literackim Biathlonie” gdzie rado�� i emocje towarzyszy�y uczestnikom. Nie zabrak�o celnych „strza��w” literackich i wytrwa�o�ci w pokonywaniu kolejnych wyzwa�. ,,Biegaj�ce dyktando” oraz ,,Ksi��kowe domino
z przeszkodami” dostarczy�y pozytywnych wra�e� oraz sprawi�y, �e nawet sceptycznie nastawieni do zabawy uczestnicy przekonali si�, �e z ksi��k� mo�na ciekawie sp�dzi� czas. Na wtorek w drugim tygodniu ferii zaplanowali�my ponownie r�nego rodzaju rozgrywki. Dysponuj�c naprawd� imponuj�cym wachlarzem gier planszowych starali�my si� zach�ci� dzieci do tego sposobu sp�dzenia wolnego czasu. Gry rodzinne, strategiczne, ucz�ce logicznego my�lenia, jednym s�owem wszystkie, cieszy�y si� du�ym zainteresowaniem. Turniej FIFA i okulary VR jak zawsze mia�y swoich wiernych fan�w.

�mia�o mo�na powiedzie�, �e biblioteczne rozgrywki by�y �wietnym przygotowaniem do spotkania
z zaproszonym na kolejne zaj�cia go�ciem.

Robert ,,Robb” Maci�g to podr�nik, dwukrotny laureat nagrody TRAVELER miesi�cznika National Geographic (za podr� i ksi��k�). Autor kilku ksi��ek podr�niczych m in. : ,,Rowerem przez Chiny”,,Tysi�c szklanek herbaty”,,Wielka ucieczka Wawelskiego Smoka” ,,Ksi��ka o g�rach” oraz artyku��w do gazet
i magazyn�w. Z wykszta�cenia pedagog specjalny, niezwykle charyzmatyczny podczas spotka� autorskich
i warsztat�w tematycznych, zara�a uczestnik�w swoj� pozytywn� energi�, pasjami oraz dzieli si� swoj� wiedz� i do�wiadczeniami.

W naszej bibliotece nie mog�o by� inaczej. Podczas pierwszego spotkania Robert Maci�g zabra� dzieci
w podr� po �wiecie wykorzystuj�c samodzielnie przygotowane gry planszowe i niezwykle ciekawie o nich opowiadaj�c. Dzi�ki temu przybli�y� r�ne nieznane nam kultury i tradycje. Odkry� pochodzenie i zasady gier planszowych z r�nych rejon�w �wiata, a wsp�lna gra z ich autorem przysporzy�a uczestnikom wielu emocji. By�o to niezwyk�e do�wiadczenie dla wszystkich, kt�re pokaza�o jak zdrowa rywalizacja, logiczne my�lenie oraz strategia odkrywa drzemi�ce w ka�dym umiej�tno�ci i mo�liwo�ci.

Kolejne spotkanie z Robertem Maci�giem to olbrzymia dawka wiedzy na temat: Kto mieszka w Polsce? Autor, podczas prezentacji: Polska r�nych kultur w niezwykle ciekawy spos�b opowiedzia� dzieciom
o mniejszo�ciach narodowych mieszkaj�cych w Polsce. O tym, �e Polska przez setki lat by�a jednym
z najbardziej r�norodnych kraj�w na �wiecie, o tym jakie grupy etniczne mieszkaj� tu obecnie, jakie maj� tradycje, wierzenia i obyczaje. Jakie �lady r�norodno�ci etnicznej mo�emy dostrzec w codziennym �yciu. Nie zabrak�o r�wnie� anegdot i ciekawostek.

Po tak du�ej dawce wiedzy dzieci uczestniczy�y w wyj�tkowych warsztatach. Przy pomocy stempli przedstawiaj�cych symbole etniczne i specjalnej farby stworzy�y w�asny obraz. Odkrywanie bogactwa polskiego wzornictwa ludowego, symbolika motyw�w i wiedza przekazana przez naszego go�cia pozwoli�y wykona� pe�ne kolor�w, niepowtarzalne prace, kt�re opr�cz wspomnie� b�d� pami�tk� z tych wyj�tkowych spotka� z Robertem Maci�giem. Cz�owiekiem, kt�ry posiada niespo�yte pok�ady energii i rado�ci czerpanych ze spotka� z drugim cz�owiekiem, kt�rymi potrafi zarazi� wszystkich, niezale�nie od wieku.

Dzi�kujemy wszystkim uczestnikom wydarze� zorganizowanych w naszej bibliotece podczas tegorocznych ferii zimowych. Mamy nadziej�, �e te chwile sp�dzone w strzy�owskiej ksi��nicy b�d� motywacj� do rozwijania r�nych pasji i zainteresowa�, a ksi��ka stanie si� do nich inspiracj�.

Iwona Ba�chan BPGiM

Rabacja ch�opska 1846 roku na ziemi strzy�owskiej Rze� galicyjska to wydarzenie w dziejach Polski, kt�re – mimo up�ywu niemal 200 lat – wci�� pozostaje �ywe w �wiadomo�ci mieszka�c�w naszego regionu. W lutym
i marcu 2026 roku up�ywa 180 lat od pogromu szlachty (cho� nale�y zaznaczy�, i� nie wszystkie ofiary by�y „szlachetnego” pochodzenia) przez ch�op�w. Poj�cie „ rabacja”, wywodz�ce si� z niemieckiego: rauben – grabi�, �upi�, pl�drowa�, mo�e nie by� dla wszystkich zrozumia�e, lecz ludowe okre�lenie „jak ch�opy pan�w r�n�y” s�yszeli prawie wszyscy mieszka�cy Strzy�owszczyzny. Wydarzenia te przybra�y najbardziej krwawy obr�t w cyrku�ach tarnowskim i jasielskim Galicji i Lodomerii, do kt�rych nale�a� obecny powiat Strzy��w. Nale�y tak�e wzi�� pod uwag� fakt, i� spo�r�d 7,5 ml. mieszka�c�w Galicji w I po�. XIX wieku, ok. 80% stanowili ch�opi, 20% mieszka�cy miast,
a szlachta posesjonaci to zaledwie ok. 2300 os�b (z rodzinami 12–15 tys.). Jako �e w wyniku dziejowych wydarze� znikn�li z naszej spo�eczno�ci �ydzi i Zamiesza�cy, bardzo prawdopodobnym jest, �e wi�kszo��
z nas ma w�r�d swoich przodk�w �wiadk�w, a mo�e i uczestnik�w powstania ch�opskiego.

Spotkanie z histori� regionu, kt�re odby�o si� dnia 12 lutego 2026 r. w go�cinnych murach Biblioteki Publicznej w Strzy�owie, przeznaczone by�o dla ka�dego, nawet dla tych s�uchaczy, kt�rzy ju� dawno opu�cili szkolne �awy. W pi�knie zaaran�owanej przez bibliotek� scenerii (zadbano nawet o oryginalne narz�dzia gospodarskie, kt�re unaoczni�y m�odszej cz�ci publiczno�ci, jakich zbrodni mo�na dokona� cepem, pi�� czy kos�) cz�onkowie Towarzystwa Mi�o�nik�w Ziemi Strzy�owskiej przedstawili przyczyny, wstrz�saj�cy przebieg oraz skutki rabacji ch�opskiej w Galicji. Prelegentami byli Marzena ��cka, Ewelina Wa�ach (autorka pracy naukowej „Rabacja galicyjska w powiecie strzy�owskim”) oraz Micha� Kowalewicz, za� lektorem tekst�w �r�d�owych by� Jerzy Dubiel.

Przyczyn wyst�pie� nie da si� jednoznacznie zdefiniowa�, bowiem os�d wydarze� z 1846 roku by� r�ny
w ocenie austriackiej i polskiej. Wg w�adz zaborczych by� to odruch wierno�ci w�o�cian wobec monarchii austriackiej, pot�piaj�cy pr�b� buntu przeciwko „dobremu cesarzowi” (czyli tzw. powstania krakowskiego
z dni 21 lutego-04 marca 1846 r.). Z patriotycznej polskiej strony to skutek �wiadomej prowokacji austriackiej, trafiaj�cej na podatny grunt niech�ci pa�szczy�nianych ch�op�w wobec szlachty. Wie� politycznych „pa�skich” cel�w nie rozumia�a, w obietnice darowania ziemi nie wierzy�a, a niepodleg�o�� Polski by�a dla niej poj�ciem obcym. Szerzy�y si� pog�oski, �e szlachta zbroi si�, aby „wyrzyna� ch�op�w” i ukrywa cesarski dekret znosz�cy pa�szczyzn�, co Austriacy z premedytacj� wykorzystali, wzywaj�c do wierno�ci
i stawienia oporu polskim buntownikom. Literatura przedmiotu nie pozostawia jednak w�tpliwo�ci, i� najwa�niejsz� przyczyn� rzezi by� wielowiekowy, nieludzki wr�cz ucisk ch�opstwa pa�szczy�nianego przez obszarnik�w, szczeg�lnie dotkliwy w Galicji. Warto zacytowa� wstrz�saj�ce opracowanie z epoki
S. Szczepanowskiego „N�dza Galicji w cyfrach”: „Galicja jest obecnie krajem najubo�szym, najn�dzniejszym na ca�ej kuli ziemskiej. Nie by�em w stanie wyszuka� czy to w Europie czy w Azji kraju, w kt�rym by na g�ow� mniej produkowano, w kt�rym by si� gorzej i n�dzniej �ywiono jak w Galicyi (…).To wszystko odbija si� na cyfrach �miertelno�ci - przeci�tna d�ugo�� �ycia w Galicyi wynosi tylko 27 lat, podczas gdy w Anglii 41 lat. T�umaczymy �miertelno�� galicyjsk� panowaniem rozmaitych chor�b i epidemii, mamy statystyki dok�adne
z nazwiskami greckimi i �aci�skimi tych chor�b, ale jednej nazwy zrozumia�ej, pospolitej, ale strasznej nie znajdujemy w nich – to jest rubryki: �mier� g�odowa”.

Sam przebieg rabacji mia� na terenie obecnego powiatu strzy�owskiego pora�aj�cy do dzi� okrucie�stwem i skal� przebieg. Oczywi�cie nie wszystkie wsie i miasteczka zosta�y napadni�te przez „czerniaw�” ch�opsk� – jednym uda�o si� obroni�, inne (gdzie dziedzic by� „ludzkim panem”) oszcz�dzono. Przyw�dc� rzezi, maj�cym poparcie starosty tarnowskiego Breinla, by� ch�op Jakub Szela ze Smar�owej (gmina Brzostek). Symbolicznie uwa�any jest za najbardziej mroczn� posta� w historii polskiego ruchu ch�opskiego, a jego bandy buntownik�w za najbardziej zezwierz�cone, nale�y jednak pami�ta�, �e brutalno�� ruchu nie wywodzi�a si�
z jakoby przyrodzonej ch�opom ciemnoty i okrucie�stwa (nawet ksi�a propagowali teori�, �e przekl�� ich sam B�g, jako potomk�w biblijnego Chama), lecz by�a reakcj� na traktowanie ich przez pan�w. Wnikliwy badacz obyczaj�w wsi, prof. Jan Bystro�, wyja�nia�, �e szlachcice czuli si� nawet nie uprawnieni, ale wr�cz zobowi�zani do przemocy, bo przecie� wszelka perswazja by�a „nieskuteczna wobec ludzi, kt�rym odmawiano samodzielno�ci my�lowej”. Panowie t�umaczyli, �e w rozs�dny spos�b uspokajaj� „g�upich, chytrych, nieszczerych, krn�brnych” ch�opk�w; byli wr�cz dumni z tego, �e wywi�zuj� si� z obowi�zku trzymania
w ryzach narowistych poddanych. Od przemocy rzekomo racjonalnej do skrajnie wynaturzonego sadyzmu droga by�a jednak bardzo kr�tka: „M�wi� okrutnicy: m�j to poddany, wolno mi czyni� z nim, co chc�”. Je�li za� przypomnimy, �e �wczesny wymiar pa�szczyzny, czyli przymusowej i darmowej pracy na rzecz w�a�ciciela ziemskiego w zamian za u�ytkowanie przez ch�opa pa�skiej ziemi i z tytu�u podda�stwa osobistego wynosi� (ju� po ograniczeniu przez w�adze austriackie!) minimum 3 dni w tygodniu, zrozumiemy, jak wielkie by�o poczucie niesprawiedliwo�ci i wr�cz nienawi�� naszych przodk�w wobec ich gn�bicieli.

W cz�ci po�wi�conej przebiegowi rzezi zebrani mogli us�ysze� o krwawych zaj�ciach na ziemi strzy�owskiej, przede wszystkim w Gogo�owie, Wielopolu i Pstr�gowej. Wyk�ad i materia� �r�d�owy by� bogato ilustrowany, a prezentacja pani Wa�ach na pewno zapad�a w pami�� licznie zgromadzonym s�uchaczom. Pewnym odetchnieniem od wstrz�saj�cych fakt�w by�o wyst�pienie pana Kowalewicza, kt�ry m�wi�c o skutkach rabacji, w lekki, pe�en anegdot i nieznanych fakt�w z przesz�o�ci regionu spos�b podkre�li� fenomen kultu cesarza Franciszka J�zefa I w�r�d galicyjskich ch�op�w. Sentymentalne
i nostalgiczne spojrzenie na stare, dobre czasy „Babci Austrii” ma zreszt� zwolennik�w do dzisiaj.

Dodatkow� atrakcj� spotkania by� wiejski st�, przygotowany przez Ko�o Gospody� Wiejskich
w Pstr�gowej, pod przewodnictwem pani Agnieszki Jawor. Licznie przyby�a tak�e delegacja mieszka�c�w wsi (na czele z so�tysem Tadeuszem Bieszczadem). Autorki i autorzy tradycyjnych przysmak�w otrzymali pochwa�y od wszystkich degustuj�cych, a najlepiej wyra�ono to na stronie BPGiM (cyt. za wpisem na FB): „Podzi�kowania kierujemy (…) dla KGW Pstr�gowa za przygotowanie wspania�ego pocz�stunku dla wszystkich uczestnik�w wydarzenia. Dzi�ki Pa�stwa zaanga�owaniu, pracy i ogromnemu sercu mogli�my cieszy� si� nie tylko pysznymi potrawami, ale tak�e wyj�tkow�, ciep�� atmosfer�. Dzi�ki Waszej go�cinno�ci spotkanie sta�o si� jeszcze bardziej udane i pozostanie na d�ugo w naszej pami�ci”. S�owa uznania organizatorom i prowadz�cym przekazali tak�e starosta strzy�owski pan Robert Godek, burmistrz pani Agata Gadzia�a, pan profesor Wac�aw Wierzbieniec oraz wielu innych znamienitych go�ci i sympatycznych mieszka�c�w Strzy�owa i okolic. Bardzo celnie podsumowa� wiecz�r z histori� pan pose� RP Micha� Ko�odziejczak, kt�rego przybycie by�o dla nas mi�� niespodziank� (przyjecha� z przyczyn naukowych, jako osoba prywatna, interesuj�ca si� t� tematyk�): „Pami�tajmy, jak wa�n� warto�ci� w �yciu ludzi jest WOLNO��”.

Marzena ��cka